Review sách Cuộc Đào Thoát Vĩ Đại

Tại sao chính phủ các nước nghèo chi tiêu rất ít cho y tế công? Tại sao viện trợ lại khiến quốc gia nghèo đói hơn? Tại sao Cuộc Đào Thoát Vĩ Đại không giúp tất cả các nước thoát nghèo? Bạn sẽ tìm được câu trả lời qua bài phân tích rất sâu sắc của Angus Deaton – tác giả cuốn sách Cuộc Đào Thoát Vĩ Đại – giải Nobel kinh tế 2005.

Cuộc Đào Thoát Vĩ Đại
Cuộc Đào Thoát Vĩ Đại

Chính phủ các nước nghèo chi tiêu rất ít cho y tế công vì chính phủ không bị ràng buộc bởi hành động vì lợi ích của người dân, vì họ phải thuyết phục người dân cho phép họ tăng thu thuế và phí. Điều này đúng trong các chế độ độc tài hay quân sự, chính phủ hà khắc sử dụng các lực lượng vũ trang và cảnh sát chìm để kiểm soát dân chúng.

Viện trợ khiến quốc gia nghèo đói hơn là vì viện trợ không xuất phát từ nhu cầu của người dân mà từ lợi ích của các quốc gia viện trợ. Chính phủ tài trợ là các thể chế dân chủ và đang tiêu tiền của người nộp thuế. Nếu Mỹ viện trợ cho một đồng minh để tăng cường sự ủng hộ về chính trị với mình, thì không gì có thể ngăn chặn đồng minh đó tiêu tiền ngoài mục đích giảm nghèo. Một trong những nguy hại của viện trợ là loại bỏ nhu cầu phải huy động vốn từ nhân dân của chính phủ, buộc chính phủ phải quan tâm đến nhu cầu của người dân. Biến những thể chế chính trị lẽ ra ích trở thành những thể chế có hại.

Khoảng 80% ODA là viện trợ song phương, phần còn lại là viện trợ đa phương như Ngân hàng thế giới, chương trình phát triển Liên hợp quốc (UNDP). Viện trợ song phương dễ bị ảnh hưởng bởi yếu tố chính trị. Gần một nửa vốn ODA được đổ vào chế độ chuyên quyền. Vì các cơ quan viện trợ có xu hướng phân tán viện trợ, nên các nước nhỏ thường nhận được nhiều viện trợ hơn, nhưng các nước nhỏ lại không phát triển như các nước lớn. Phép kiểm trả nhỏ này cho thấy viện trợ đã không phát huy được hiệu quả mong muốn.

Tại sao Cuộc Đào Thoát Vĩ Đại không giúp tất cả các nước thoát nghèo?

Toàn cầu hoá đã tạo ra một thị trường rất lớn và giàu có cho những người biết nói tiếng Anh. Những người có thể nói tiếng Anh có thể bán dịch vụ của họ trên thị trường thế giới, nhưng những người nói tiếng Pháp, Đức hay Nhật Bản lại không làm được điều tương tự.

Tăng trưởng kinh tế nhanh chóng ở nhiều nước đã đưa hàng triệu người thoát khỏi cảnh cùng cực. Một số nước phát triển nhanh – Trung Quốc và Ấn Độ – đã thu hẹp khoảng cách với các nước giàu, nhưng sự tiến bộ của họ đã tạo ra khoảng trống mới giữa họ và các nước bị bỏ lại phía sau. Khoảng cách giàu nghèo này là do sự chênh lệch về tỉ giá hối đoái. Tỷ giá sức mua tương đương, còn gọi là tỷ giá hối đoái PPP (Purchasing Power Parity) là tỷ giá hối đoái từ đô la đổi sáng rupee mà sẽ làm cho sức mua tưởng đương nhau ở cả 2 nơi. Một nguyên do khác mà Cuộc Đào Thoát Vĩ Đại vĩ đại không giúp tất cả các nước cùng giàu là vì nhiều nước có các thể chế yếu kém – năng lực của chính phủ, một hệ thống pháp lý và thuế hiệu quả, bảo đảm quyền sở hữu tài sản. Sự hội tụ của thu nhập trung bình ở các nước giàu đã giúp một số nước phát triển nhanh chóng: TQ, Hồng Kông, Malaysia, Singapore, Hàn Quốc, Đài Loan và Thái Lan, nhưng một số nước khác vẫn dậm chân tại chổ thậm chí còn thụt lùi.

Thực ra phát triển là có nhưng nó luôn bị dập tắt bởi những người cai trị đầy quyền lực, những người hoặc chiếm đoạt những đổi mới sáng tạo cho bản thân hoặc cấm hoàn toàn hoạt động này, bởi vì chúng đe dọa vị trí thống trị của họ. Con ngỗng có thể đẻ trứng vàng đã bị bóp cổ ngày thì mới ra đời.

Cuộc “Đại Nhảy Vọt” của TQ trong năm 1958-1961 là quá trình công nghiệp hóa được dẫn dắt một cách sai lầm và chính sách thu mua thực phẩm đã dẫn tới tình trạng đói kém trong 3 năm liền. Thậm chí khi không có chiến tranh hay dịch bệnh thì một chính sách tồi tệ trong một hệ thống chính trị cũng gây ra cái chết của hàng chục triệu người.

Cách tốt nhất để thúc đẩy Cuộc Đào Thoát Vĩ Đại, giúp đỡ những người bị bỏ lại phía sau là thuyết phục chính phủ dừng các chính sách làm hại người nghèo, chứ không phải chống lại chính phủ.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *